Zdrowie psychiczne w erze cyfrowej: Strategie radzenia sobie w hiperpołączonym świecie

Wprowadzenie

Internet i media społecznościowe zmieniły od podstaw sposób, w jaki rozmawiamy, wymieniamy się pomysłami i sięgamy po informacje. Zyskaliśmy na tym sporo — łatwiejszy kontakt z ludźmi, szybszy dostęp do wiedzy. Doszły jednak wyzwania, których dekadę temu po prostu nie braliśmy pod uwagę.

Za długi czas przed ekranem, ryzyko cyberprzemocy i presja pokazywania w sieci „idealnego" życia to tylko część rzeczy, które mogą obciążać naszą psychikę. W tym artykule sprawdzamy, jak cyfrowy świat oddziałuje na zdrowie psychiczne, i podpowiadamy, jak radzić sobie z tym bardziej świadomie.

Zrozumieć zdrowie psychiczne

Światowa Organizacja Zdrowia opisuje zdrowie psychiczne jako stan dobrostanu, w którym człowiek potrafi wykorzystać własny potencjał, poradzić sobie ze zwykłym stresem dnia codziennego, produktywnie pracować i wnosić coś wartościowego do swojej społeczności.1 To podstawa całego zdrowia — wpływa na to, jak myślimy, co czujemy i jak się zachowujemy. I rzecz istotna: zdrowie psychiczne to coś więcej niż brak choroby. Rozciąga się na spektrum, u każdego wygląda inaczej i zależy od wielu zachodzących na siebie czynników.1

Jak era cyfrowa wpływa na zdrowie psychiczne?

Media społecznościowe potrafią oddziaływać na naszą psychikę mocniej, niż zwykle to zauważamy. Zestawianie własnego życia z dopracowanymi, „idealnymi" wersjami cudzego życia w sieci łatwo rodzi poczucie, że sami nie dorastamy do poziomu. Cyberprzemoc, zalew informacji i nadmiar czasu przed ekranem bywają powiązane z lękiem, gorszym nastrojem, poczuciem odcięcia od innych i kłopotami ze snem.2

Świat cyfrowy potrafi też wypychać kontakt twarzą w twarz. Z drugiej strony te same narzędzia, używane z głową, dają realne wsparcie — dostęp do materiałów o zdrowiu psychicznym i do internetowych grup wsparcia.2

Jaki jest związek między mózgiem a naszym zdrowiem psychicznym?

Mózg steruje niemal wszystkim, co robimy — od ruchu i mowy po decyzje i to, jak odczytujemy otaczający nas świat. Nadaje kształt naszym myślom, emocjom i reakcjom. Dlatego zdrowia psychicznego nie da się oddzielić od zdrowia mózgu; jedno i drugie jest ze sobą splecione.3

Naukowcy badający choroby psychiczne zauważyli, że zaburzenia w pracy określonych obwodów mózgu potrafią wiązać się z rozwojem różnych problemów ze zdrowiem psychicznym.3 Zakłócenia w połączeniach między neuronami wewnątrz tych obwodów mogą zmieniać sposób, w jaki mózg przetwarza informacje — a to z kolei łączono ze zmianami nastroju, myślenia, percepcji czy zachowania, czyli objawami często towarzyszącymi zaburzeniom psychicznym.3

Jakie czynniki wpływają na zdrowie psychiczne?

Na zdrowie psychiczne składa się wiele nakładających się czynników — jedne tkwią w samej osobie, inne biorą się ze środowiska, w którym żyjemy.

Czynniki osobiste:

Genetyka: obecność trudności psychicznych w rodzinie może podnosić prawdopodobieństwo ich pojawienia się u kolejnych pokoleń.4

Chemia mózgu: zmiany poziomu neuroprzekaźników potrafią odbijać się na nastroju i zachowaniu; łączono je także z lękiem i obniżonym nastrojem.5

Doświadczenia życiowe: trudne wydarzenia, takie jak przemoc czy strata, mogą zostawić na psychice ślad, który utrzymuje się długo.6

Problemy ze snem: patrzenie w ekran, zwłaszcza tuż przed snem, potrafi zaburzać naturalne wydzielanie melatoniny i utrudniać zaśnięcie.

Czynniki społeczne:

Pieniądze i praca: kłopoty finansowe i niepewne zatrudnienie bywają źródłem stresu i pogarszają samopoczucie psychiczne.7

Relacje: bliskie więzi z rodziną i przyjaciółmi chronią psychikę, a przeciągająca się samotność potrafi ją osłabiać.8

Społeczność i kultura: dyskryminacja albo życie w niebezpiecznym otoczeniu odbijają się na zdrowiu psychicznym, podczas gdy silna, wspierająca społeczność działa ochronnie.9

Jak znaleźć zdrową równowagę w korzystaniu z technologii

Nie chodzi o to, żeby odciąć się od technologii — to ani realne, ani potrzebne. Chodzi o równowagę między tym, co cyfrowe, a tym, co fizyczne — taką, w której technologia pracuje na naszą korzyść, zamiast dokładać stresu i rozproszenia. Świadome podejście do ekranu to jeden z filarów dbania o psychikę w cyfrowej codzienności.

Brain-X to suplement diety na bazie ekstraktów roślinnych: bakopy drobnolistnej (Bacopa monnieri), rozmarynu i imbiru. Stworzyliśmy go z myślą o osobach pracujących głową, spędzających sporo czasu przed ekranem i funkcjonujących na co dzień w gąszczu nieustannych bodźców.

W erze cyfrowej ciągłe powiadomienia, robienie kilku rzeczy naraz i nadmiar informacji potrafią rozbijać koncentrację i męczyć umysł. Stąd waga zdrowych nawyków: przerw od ekranu, dobrego snu, ruchu i świadomego przycinania cyfrowego przeciążenia.

Brain-X może być elementem codziennego wsparcia dla tych, którzy chcą zadbać o jasność umysłu, skupienie i lepsze uporządkowanie pracy umysłowej. Nie zastąpi zdrowego stylu życia, ale może uzupełniać rutynę osób szukających naturalnego wsparcia w wymagającej, stale połączonej rzeczywistości.

Aby lepiej zrozumieć temat, warto przeczytać także inne artykuły, takie jak: Zdrowy mózg w zdrowym ciele, Jak dbać o zdrowie psychiczne oraz Mgła mózgowa.

Wyzwania, przed którymi stoimy

Uzależnienie cyfrowe: zbyt wiele czasu na urządzeniach może prowadzić do uzależnienia, rozstrajając mózgowy układ nagrody. Bywa to powiązane z wahaniami nastroju, trudnością ze skupieniem i kłopotem z podtrzymywaniem relacji poza ekranem — co potrafi napędzać lęk i stres.11

Przeciążenie poznawcze: nieprzerwany napływ informacji z urządzeń potrafi przeciążyć mózg i zaciemnić myślenie. Cierpi na tym pamięć, podejmowanie decyzji i rozwiązywanie problemów, a w tle narastają stres, wypalenie i wyczerpanie psychiczne.12

Badania naukowe

Większość dostępnych badań wskazuje na jakiś związek między korzystaniem z technologii cyfrowych a zdrowiem psychicznym, choć obraz pozostaje niejednoznaczny. Część prac sugeruje, że dłuższy czas przed ekranem może umiarkowanie odbijać się na dobrostanie, ale nie dowodzi to zależności przyczynowo-skutkowej między czasem ekranowym a tymi efektami.13

Na zakończenie

W świecie, w którym stałe bycie online stało się normą, ochrona psychiki wymaga świadomego wysiłku. Stawianie granic w korzystaniu z technologii, uważność i pielęgnowanie prawdziwych relacji to podejścia, które pomagają poruszać się po cyfrowym świecie spokojniej i z większą odpornością.

Czasem najlepsze, co możemy dla siebie zrobić, to się zatrzymać i naprawdę zadbać o własne samopoczucie. Obecność tu i teraz — z dala od ekranu — potrafi poprawić jakość codziennego życia bardziej, niż byśmy się spodziewali.

Spodobał Ci się ten wpis? Zapisz się, aby otrzymywać więcej treści o zdrowiu fizycznym i psychicznym.

Referencje

1.World. Mental health [Internet]. Who.int. World Health Organization: WHO; 2019 [cited 2024 Nov 27]. Available from: https://www.who.int/health-topics/mental-health#tab=tab_1

2.Helpguide. Social Media and Mental Health: Social Media Addiction [Internet]. HelpGuide.org. 2020 [cited 2024 Nov 27]. Available from: https://www.helpguide.org/mental-health/wellbeing/social-media-and-mental-health

3.Health, Study C. Information about Mental Illness and the Brain [Internet]. Nih.gov. National Institutes of Health (US); 2024 [cited 2024 Nov 27]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK20369/

4.NIH. Common Genetic Factors Found in 5 Mental Disorders [Internet]. National Institutes of Health (NIH). 2015 [cited 2024 Nov 27]. Available from: https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/common-genetic-factors-found-5-mental-disorders

5.Habib Yaribeygi, Panahi Y, Hedayat Sahraei, Johnston TP, Amirhossein Sahebkar. The impact of stress on body function: A review. PubMed [Internet]. 2017 Jan 1 [cited 2024 Nov 27];16:1057–72. Available from: https://www.verywellhealth.com/chemical-imbalance-5191365#:~:text=Chemical%20Imbalances%20in%20the%20Brain,-The%20chemicals%20in&text=It%20can%20reflect%20the%20effects%20of%20the%20underlying%20primary%20condition.&text=The%20balance%20of%20chemicals%20in,Genetics

6.NIH. Coping With Traumatic Events [Internet]. National Institute of Mental Health (NIMH). 2024 [cited 2024 Nov 27]. Available from: https://www.nimh.nih.gov/health/topics/coping-with-traumatic-events#:~:text=People%20who%20experience%20traumatic%20events,help%20with%20recovery%20after%20trauma.

7.fincart. Fincart [Internet]. Fincart. 2023 [cited 2024 Nov 27]. Available from: https://www.fincart.com/blog/the-impact-of-financial-stress-on-mental-health/#:~:text=Financial%20stress%20is%20known%20to,This%20can%20cause%20depression.

8.Chedraoui K. How to Limit Your Screen Time With These iPhone and Android Wellness Settings [Internet]. CNET. 2023 [cited 2024 Nov 27]. Available from: https://www.cnet.com/tech/services-and-software/how-to-limit-your-screen-time-with-these-iphone-and-android-wellness-settings/

9.Nasha. Social Media Detox: How to Unplug for Better Mental Health [Internet]. CNET. 2024 [cited 2024 Nov 27]. Available from: https://www.cnet.com/health/mental/social-media-detox/

10.Hoshaw C. 32 Mindfulness Activities to Find Calm at Any Age [Internet]. Healthline. Healthline Media; 2021 [cited 2024 Nov 27]. Available from: https://www.healthline.com/health/mind-body/mindfulness-activities#for-groups

11.León Méndez M, Padrón I, Fumero A, Marrero RJ. Effects of internet and smartphone addiction on cognitive control in adolescents and young adults: A systematic review of fMRI studies. Neuroscience & Biobehavioral Reviews [Internet]. 2024 Apr [cited 2024 Nov 27];159:105572. Available from: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0149763424000411

12.Lesley University. Why Brain Overload Happens | Lesley University [Internet]. Lesley.edu. 2024 [cited 2024 Nov 27]. Available from: https://lesley.edu/article/why-brain-overload-happens#:~:text=These%20unending%20distractions%20come%20out,physiological%20effects%20on%20the%20brain.

13.Odgers CL, Jensen MR. Annual Research Review: Adolescent mental health in the digital age: facts, fears, and future directions. Journal of Child Psychology and Psychiatry [Internet]. 2020 Jan 17 [cited 2024 Nov 27];61(3):336–48. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8221420/